Przesłuchiwanie dzieci w sądzie

Czy dziecko może być przesłuchiwane w sądzie? A jeśli tak to kiedy i jakie warunki należy mu wówczas zapewnić?

Takich pytań otrzymuję coraz więcej, a ponieważ pod koniec roku 2013, dzięki staraniom m.in. Fundacji Dzieci Niczyje, do sądów trafiły wytyczne jak należy organizować przesłuchania z udziałem dzieci, warto o tym wspomnieć na blogu.

Sąd źródłem stresów

Zeznania w sądzie to stresujące wydarzenie dla wszystkich dorosłych, jakich miałam okazję widywać podczas posiedzeń sądowych. Jeśli jest się wezwanym do sądu jako świadek, zeznaje się stojąc na środku sali sądowej, przy specjalnie do tego przeznaczonej barierce. Wszystkie wypowiedzi kieruje się do Wysokiego Sądu (niezależnie od tego, który z pełnomocników zadaje pytanie). Co do zasady składa się też przyrzeczenie (o ile nie zostanie się zwolnionym z tego obowiązku). Jeżeli nie jest się zaprawionym w boju świadkiem, trudno jest zapanować nad emocjami i głosem w takich sytuacjach, zwłaszcza gdy się dostanie w krzyżowy ogień pytań zadawanych przez pełnomocników.

Niejednokrotnie widziałam pewnych siebie ludzi, którzy w zetknięciu z sądem, sędzią, ławnikami, pełnomocnikiem strony przeciwnej, w dodatku ustrojonym w złowieszczą czarną togę, tracili grunt pod nogami do tego stopnia, że nie potrafili odpowiedzieć na proste pytanie dotyczące własnego swojego wykształcenia.

Jeśli więc spotkanie z sądem tak bardzo przeżywają dorośli, można sobie wyobrazić jak traumatyczne doświadczenie może być to dla dzieci, zwłaszcza kiedy mają zeznawać w sprawie własnych rodziców. Najlepiej byłoby więc, aby do takich rzeczy jak rozprawy w sądzie dzieci nie były w ogóle angażowane. Niech spierają się dorośli, skoro taka ich wola. Czasem jednak zeznania dzieci mogą okazać się kluczowe dla sprawy, a nawet dobra tychże dzieci, dlatego sąd może zechcieć wysłuchać, co mają do powiedzenia. Ma ku temu prawne możliwości.

Dziecko jako świadek w sprawach cywilnych

Powszechnie wadliwie utarło się, że świadkiem może tylko osoba dorosła. Tymczasem zasadniczo nie ma ograniczeń wiekowych co do przesłuchiwania dzieci w charakterze świadków. Przyjmuje się, że jeżeli zeznania dziecka mogą się przyczynić do wykrycia prawdy, nie powinny być pominięte.

Sprawy małżeńskie

Wyjątkiem jest przesłuchiwanie dzieci w sprawach małżeńskich. Dzieci, które nie ukończyły lat trzynastu nie mogą być przesłuchiwane w charakterze świadków. A jeśli to będą dzieci rozwodzących się rodziców – nie mogą zeznawać do ukończenia lat siedemnastu. Ta podwyższona granica w rozwodach wynika z tego, że trzeba mieć już naprawdę ukształtowna psychikę, żeby unieść ciężar zeznawania przeciwko rodzicowi.

Warto jednak pamiętać, że zakaz ten dotyczy formalnego przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków. Oznacza to, że w sprawach małżeńskich (i nie tylko) można przesłuchać dzieci w innym charakterze. Dzieci mogą być więc wysłuchane informacyjnie, mogą więc być wzywane na jawne i niejawne posiedzenia sądowe.

Sprawy dotyczące dziecka

Zasadniczo przepisy pozwalają na wysłuchiwanie dziecka w sprawach, które go dotyczą. Są to zazwyczaj wspomniane już sprawy małżeńskie, w których rozstrzyga się o władzy rodzicielskiej (np. w sprawie o rozwód), w sprawach dotyczących pochodzenia dziecka lub rozwiązania przez sąd przysposobienia (potocznie adopcji), a także w sprawach dotyczących jego majątku.

Przesłuchanie dziecka jest możliwe, tylko jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala. Jeśli więc w sprawach rozwodowych wasza druga połowa uprze się, że wasze dziecko ma zeznawać, a wy za wszelką cenę chcecie oszczędzić dziecku takich emocji, zawsze możecie próbować podnieść ten ostatni argument. Wówczas najlepiej jest także zaoferować sądowi innego, dorosłego, świadka na tę okoliczność.

Dziecko jako świadek w sprawach karnych

Dziecko może również zeznawać w sprawach karnych. Z tym, że jeżeli chodzi o przestępstwa na tle seksualnym (np. o molestowanie) lub przestępstwa przeciwko rodzinie (np. o znęcanie), a dziecko jest pokrzywdzonym, który w chwili przesłuchania nie ukończył 15 lat, sąd zasadniczo powinien przesłuchiwać je tylko jeden raz.

Jeżeli dziecko nie jest pokrzywdzonym, ale jedynie świadkiem w takich sprawach, sąd może skorzystać z jego zeznań tylko, jeśli te zeznania mogą mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Podejście dawne i dzisiejsze

Pozytywnie muszę ocenić, że w minionych latach dokonała się rewolucja w mentalności sądów. Można się zżymać, że nie wszyscy psychologowie uczestniczący w przesłuchaniach dzieci spełniają nasze standardy, ale oni dzisiaj przynajmniej są obecni.

Znany jest przypadek pewnej sprawy o kazirodztwo z lat 80-tych, którą komentowało się, w ten sposób, że zeznania 13-letniej pokrzywdzonej Sąd Najwyższy powinien analizować nie tyle przez pryzmat opinii psychologicznej, ile raczej pod kątem opinii lekarza ginekologa, bowiem (w domyśle) psycholog jest tu zbędny. Dziś rozważanie pominięcia psychologa w takich sprawach byłoby niedopuszczalne.

Obowiązki sądu przy przesłuchaniu dziecka

W sprawach karnych oraz ww. sprawch cywilnych wysłuchanie dziecka zasadniczo powinno odbywać się poza salą posiedzeń (np. w gabinecie recepcyjnym, w specjalnym pokoju przesłuchań, w miejscu pobytu dziecka, w plenerze).

Przesłuchanie może zostać przeprowadzone z udziałem biegłego psychologa lub osoby zaufanej. W przypadku spraw karnych biegły psycholog jest obowiązkowy.

Sąd powinien stworzyć dziecku komfort, atmosferę intymności i poczucie bezpieczeństwa umożliwiające pełną swobodę jego wypowiedzi. Dlatego nie zawsze rodzice będą wpuszczeni na przesłuchanie. Sąd zadecyduje, czy ich obecność jest konieczna. Wbrew pozorom nie zawsze stanowi ona wsparcie dla dziecka, częściej za to powoduje u dziecka skrępowanie. Oczywiście jeśli jest to sprawa karna, a zeznania miałyby obciążyć rodzica, rodzic ten absolutnie nie powinien być obecny przy zeznaniach dziecka.

Najlepiej żeby wypowiedzi dziecka były nagrywane, ponieważ bieżące spisywanie ich przez protokolanta zwykle powoduje niepotrzebne zamieszanie, które dziecko na pewno będzie rozpraszać.

Więcej na temat standardów miejsca przesłuchiwania dzieci, które powinien spełniać Przyjazny Pokój Przesłuchań Dzieci przeczytacie na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości oraz stronie Fundacji Dzieci Niczyje, na które odsyłam wszystkich zainteresowanych dalszym zgłębianiem tematu.

Wysiłkiem Fundacji Dzieci Niczyje doprowadzono do tego, że w Polsce pojawiło się wiele certyfikowanych pokoi zwanych Przyjaznymi Pokojami Przesłuchań Dzieci służących do przesłuchiwania dzieci w sprawach karnych. Listę takich pokoi znajdziecie tutaj.

Na stronie ww. Fundacji polecam poglądowy filmik animowany – symulację rozprawy z udziałem dziecka. Tu akurat dziecko zeznaje na sali sądowej (z uwagi na charakter sprawy).

Zwróćcie uwagę jak dzielnie Agatka sobie poradziła i jak źle z oczu patrzy oskarżonemu Nowakowi, którego nie sposob nie wręcz skazać ;)

Ujęła mnie także pani protokolantka, która protokołuje z taaakim zapałem.

Gratuluję pomysłu twórcom filmu i całej kampanii.

PS. Czy mi się wydaje, że sędzią jest sędzia Maria Wesołowska?

http://prawnik-na-macierzynskim.blog.pl/o-mnie/

27 komentarzy

  1. ~mona · 22 stycznia 2014 Odpowiedz

    Dzięki za ten wpis. właśnie się rozwodzę z mężem i zastanawiałam się czy mogę na świadka zaproponować swoją 15 letnią córkę. Teraz już wiem że nie mogę. Dzieki.

    • Prawnik na macierzyńskim · 22 stycznia 2014 Odpowiedz

      Mona jeśli bardzo Ci zależy, żeby córka się w sądzie wypowiedziała możesz ją zgłosić sądowi do wysłuchania. nie w roli świadka, ale osoby, która być może rzuci światło na sprawę, albo wypowie się co do kwestii opieki/władzy rodzicielskiej.Pozdrawiam

  2. ~Kamila · 23 stycznia 2014 Odpowiedz

    Ważna jest rola psychologa przy takim przesłuchaniu. Jeśli nie jest to niezbędne odradzałabym powoływania dziecka na świadka, jest to dla niego bardzo stresujące wydarzenie.

    • ~ · 23 stycznia 2014 Odpowiedz

      Zgadzam sie. Niezależnie od tego jak długo by się dziecka nie przygotowywało i tak to przeżyje. Jednak czasami jest to konieczne.

  3. ~Jolanta · 26 września 2014 Odpowiedz

    Witam serdecznie!
    Wniosłam do sądu o zmianę kontaktów ojca z dziećmi. Były mąż jest pozbawiony władzy rodzicielskiej. Ma wyrok za znęcanie się nad dziećmi.
    Dostałam wezwanie do sądu, a wraz z nim wezwanie dla najstarszego syna (lat 13). mamy pojawić się w tej samej sali o tej samej godzinie. Wnioskuję z tego, że syn będzie zeznawał na sali sądowej w obecności rodziców.
    W związku z tym mam pytanie: Czy mogę wnioskować o przesłuchanie syna bez obecności ojca? Powodem jest to, że syn boi się ojca i pewnie będzie mu ciężko odpowiadać na pytania w jego obecności. Czy powinnam napisać pismo do sądu w tej sprawie?

  4. ~Jolanta · 29 września 2014 Odpowiedz

    Dziękuję bardzo.

  5. ~Agnieszka N · 19 października 2014 Odpowiedz

    A ja mam inny problem. Mąż chce rozwodu ale papierów jeszcze nie złożył. Planuje natomiast przeprowadzkę z naszą córką (9 lat) do innego miasta. Czy mogę jakoś go powstrzymać? Nie zgadzam się ani na zmianę szkoły ani zamieszkania do czasu zakończenia sprawy. Co robić?

  6. ~Maciek K · 21 października 2014 Odpowiedz

    Mam 15 lat i zostalem wezwany do sadu jako swiadek w sprawie kradziey, mam sie czego obawiac ?

  7. ~Aneta Leszczyńska · 3 listopada 2014 Odpowiedz

    Witam,
    Mam pytanie dotyczące przesłuchania dziecka. Jestem tuż przed sprawą o pozbawienie praw rodzicielskich ojca,który ma już ograniczoną władzę rodzicielską, ponieważ jesteśmy po rozwodzie, czy istnieje jakaś możliwość,żeby sąd albo psycholog przesłucham mojego 15-letniego syna ? czy może ja mogę skorzystać z jakieś poradni, którą sąd weźmie pod uwagę ?
    Bardzo proszę o odpowiedź,z góry serdecznie dziękuję i pozdrawiam.

  8. ~Ewa j · 1 maja 2015 Odpowiedz

    Witam czy 2 letnie dziecko może być badane w RODKu ? Maz chce wnosić o opiekę naprzemienna i zastanawiam sie jak wówczas sad zbada więzi z ojcem który nie mieszka z dzieckiem od urodzenia..

  9. ~ewa k · 18 maja 2015 Odpowiedz

    Witam. Czy można przesłuchać w sądzie 2 letnie dziecko?

  10. ~Ewelina Krótki · 31 lipca 2015 Odpowiedz

    Witam serdecznie. Chciałam się kogoś poradzić jak to jest z tym przesłuchiwaniem dzieci w obecności biegłego psychologa gdy rodzice się rozwodza……chodzi tutaj o to ze dziecko ma skończone 4 lata a matka dziecka wbija małej do głowy ze jej ojciec nie żyje. … czy jest jakaś szansa na to by złożyć coś takiego w sądzie? ??? Chodzi tu o dobro dziecka….. z góry dziękuję za szybka odpowiedz pozdrawiam

  11. ~Jolanta.G · 16 września 2015 Odpowiedz

    matka oskarża meza o molestowanie córki. Dziewczynka będzie zeznawała (bedzie badana przez psychologa) Zachodzi wielkie prawdopodobieństwo że matka kłamie i manipuluje dzieckiem. Kiedy bedzie miala wglad do akt zeby sie dowiedzieć co zeznala córka? Czy zostanie poinformowana zaraz po badaniu czy dopiero przed sprawą w sądzie????

  12. ~Katarzyna N. · 30 października 2015 Odpowiedz

    A ja mam pytanie zz innej beczki… czy pelnoletnie dziecko występujące do sądu z wnioskiem o alimenty od ojca jest zobowiązane zeznawac w obecnosci pozwanego? Czy istnieje jakiś art w kc l, który pozwala na np. Zeznawanie pelnoletniego dziecka pod nieobecnosc na sali rozpraw krewnego?

  13. ~Bartosz Par · 16 marca 2016 Odpowiedz

    Mam pytanie. Mam 16 lat, byłem świadkiem pobicia mojego kolegi. Zbrodniarze dostali juz wezwanie do sądu, ja jako świadek nie dostałem. Czy rozumiem przez to ze nie jestem zaproszony do sprawy? Na pewno pójdę z kolegą, czy będę musiał pójść z opiekunem prawnym czy sam?

  14. ~Hanna F · 20 czerwca 2016 Odpowiedz

    Mam pytanie odnośnie wysłuchania dziecka. Wystąpiłam o podwyższenie alimentów od byłego męża. Oczywiście dostałam od razu wniosek wzajemny o obniżenie i w tym wniosku wiele kłamstw – chociażby to gdzie były mąż mieszka. Czy mogę wnioskować aby 12 letnia córka wypowiedziała się w tej sprawie – tj ona wie gdzie nocowała jak była u ojca – czyli zaprzeczy temu co podaje były mąż. Może też potwierdzić, że to co pisałam że jej kupuję to fakt a nie tylko paragon który dostałam „od koleżanki” Córka jest mądrą i rozsądną dziewczynką, nie jest nastawiona do ojca źle – jest to wg mnie najbardziej wiarygodna, bo kwestia alimentów dotyczy jej utrzymania.

  15. ~Beata · 11 sierpnia 2016 Odpowiedz

    Ja mam problem.Córka lat 10 jest poszkodowana w sprawie.Kolego dopuścił się kradzieży.Córka otrzymała z sądu zawiadomienie kiedy odbędzie się rozprawa.Czy córka albo my rodzice musimy być obecni na sprawie?Powiem szczerze że chociaż ja chciałabym na niej być chociażby z tego powodu aby to moja rodzina nie została przedstawiona w złym świetle przez rodzinę kolegi

  16. ~Kasia · 3 kwietnia 2017 Odpowiedz

    Czy psycholog szkolny moze byc wezwany i odpowiadac w roli swiadka w sprawie o ograniczenie praw rodzicielskich. Psychologa obowiazuje etyka zawodowa wiec nie wiem czy moze ujawniac kwestie dotyczace konsultacji z uczniami.Dziękuję

  17. ~basia b · 18 kwietnia 2017 Odpowiedz

    dzien dobry, dziekuje za ten blog. maz pozwal mniedo sadu. lata temu orzeczono separacje z wylacznej jegowiny za zdrady alkoholizm narkotyki iprzemoc. pozniej pozwal mnie do sadu metropoitalnego i uniewaznil malzenstwo z wlasnej wiyna podstawie wlasnych zeznan i wlasnych swiadkow i opinii psychiatrow. teraz w sadzie cywinym walczy byuznano mnie wspolwinna rozpadu malzenstwa. domowil swiadkow ktorzy klamali . syn ma 15 lat i wie jak bylo. powiedzial ze che isc powiedziec prawde.1) jak zglosic to do sadu 2) chcialabym prosic o taka rozmowe informacyjna z psychologiem poza sala sądową. czyto mozliwe? jak to nazwac fachowo?
    dziekuje za odp.

  18. ~Kyliet · 21 czerwca 2017 Odpowiedz

    Czy osoba która ma ukończone 16 lat, a za 2 miesiące po rozprawie byłoby 17 może zeznawac w sadzie bez zgody rodziców? I czy w ogóle 16 latka może być świadkiem?? Nasz znajomy został oskarżony o gwałt nenkanie itd. Oczywiście oskarżony nie słusznie. Tylko ja i moja już 17 letnia koleżanka możemy mu pomóc, co w takim wypadku??

Zostaw odpowiedź